Case: Noord-Zuid Limburg
Van de rechtbank naar de tekentafel
Vijftig jaar discussie, frustratie en blokkades. De Limburgse Noord-Zuidverbinding werd het schoolvoorbeeld van een project dat muurvast zat. Er leek een mirakel nodig om ooit een schop in de grond te krijgen. Marijn Struyf, woordvoerder en communicatiemanager van De Werkvennootschap, legt uit hoe er dankzij participatie toch schot in de zaak kwam.
De Noord-Zuidverbinding verbindt Hasselt met Eindhoven. Maar in Houthalen-Helchteren ontbreekt een essentiële schakel: al het verkeer rijdt daar dwars door de dorpscentra van de gemeente. Dat voelt niet alleen de gemeente, maar ook de hele regio. De afgelopen vijftig jaar passeerden alle mogelijke oplossingen de revue, maar het eindigde altijd met uitzichtloze discussies in de rechtbank. Elke keer liep het dossier vast in een gebrek aan een breed draagvlak.
In 2018 kwamen De Werkvennootschap en het Departement Omgeving van de Vlaamse overheid aan het roer en veranderde de aanpak radicaal: geen plannen die van bovenaf werden doorgeduwd, maar een wit blad en participatie als uitgangspunt. “Als er iets is dat de jarenlange stilstand ons geleerd heeft, dan is het wel dat we zonder dialoog nooit verder zullen geraken”, aldus Marijn. “En dus brachten we iedereen vanaf dag één samen aan tafel.”
Een aanpak die loonde. Neem bijvoorbeeld de zorgen over de natuurimpact. Vijftig jaar lang werd de milieubeweging gezien als dwarsligger die de economische vooruitgang in Limburg tegenhield. Marijn: “Door open en constructief samen te werken zijn we tot een oplossing gekomen waar iedereen zich in kan vinden, die minder natuur aantast én de doorstroming en verkeersveiligheid verbetert.” In 2022 volgde de historische doorbraak: het verkeer rijdt in de toekomst onder het centrum van Houthalen-Helchteren door, in twee tunnels van 1,5 en 2 km lang. Er komen ecologische verbindingen en boven op de tunnels ontstaat een autoluwe groene boulevard met plaats voor fietsers en voetgangers.
Cocreatieweken
Op strategische momenten tijdens de onderzoeksfase organiseerde De Werkvennootschap cocreatieweken. “Het projectteam en de studiebureaus kampeerden dan een week lang in
Houthalen-Helchteren”, vertelt Marijn. “We participeerden vier dagen van ’s morgens tot ’s avonds met belanghebbenden, organisaties en bewonersgroepen. En op dag vijf stelden we de resultaten tijdens een infomarkt voor aan het brede publiek. Dat was intens, maar het gaf ook enorm veel voldoening. Mensen zagen zelf hoe beslissingen tot stand kwamen en waarom bepaalde keuzes gemaakt werden. Fundamenteel voor het vertrouwen.”
Geen blanco cheque
Naarmate het proces vordert en
de contouren duidelijker worden, verandert ook de mate van participatie. Marijn: “Er worden knopen doorgehakt en beslissingen genomen, daarop komen we niet meer terug. We beloven geen blanco cheque. Maar we nemen wel alle inbreng serieus.” Nu de fase van de cocreatie achter de rug is, zet De Werkvennootschap in op meer gerichte participatie. “We werken nu in kleinere groepen. Samen met Houthalen-Helchteren organiseren we bijvoorbeeld werksessies per buurt, waarin geëngageerde bewoners meedenken over het nieuwe gezicht van hun wijk.” Dit jaar volgt de definitieve goedkeuring door de Vlaamse Regering en daarna kan het project uitgevoerd worden.
Beleidsambtenaar Freija Bas van de gemeente Houthalen-Helchteren volgt het dossier op de voet. Ze was er ook bij toen de gemeente in 2019 de Noord-Zuidverbinding over een afstand van één kilometer afsloot voor het verkeer. Zo’n veertigduizend voertuigen werden omgeleid en duizenden wandelaars en fietsers palmden de weg in. “Ik kreeg kippenvel toen ik ’s ochtends in het midden van die lege weg stond. Het Festival van de Grote Baan was een eye opener van hoe gezellig de weg hier kan zijn. Een verbinding in plaats van een barrière. Mensen kwamen samen voor een picknick, een krijttekening op het asfalt, of om mee te puzzelen aan hun oplossing voor de Noord-Zuid.Participatie die je kunt voelen, zien en meemaken.” Een kantelpunt voor de geloofwaardigheid van het project. “Het draait om het samenspel van veel verschillende inzichten. Vroeger leidden die verschillen tot verzet. Nu hebben ze de oplossing sterker gemaakt.”
